Bókmenntir

Nú er blessað hljómsveitarprójektið búið og veruleikinn tekur aftur við. Það er ansi skrýtið að vera á daglegum æfingum 10-13 og 14-17. Eins og gefur að skilja gerði maður lítið annað í síðustu viku en að fara á æfingar og svo að slaka á eftir æfingarnar. Ég reyndar hafði þann sið að vera mættur í skólann klukkan 8 á morgnana svo ég allavega næði að spila yfir daglegu rútínuna mína fyrir æfingarnar, því ég viss að eftir 6 tíma æfingu þá væri maður einfaldlega of þreyttur til þess að geta spilað eitthvað að viti.

Ég hafði ljómandi ánægju af því að spila í þessu verkefni. Gaman að kynnast þessum verkum og líka að kynnast nýju fólki, sem er auðvitað það lang mikilvægasta. Stjórnandinn var mjög góður og fullkominn fyrir svona nemendahljómsveit. Gaf manni mikla innspýtingu en gat líka útskýrt á hvern hátt mætti laga hlutina. Hann setti sig aldrei á háan stall og hann gjörsamlega vann með hljómsveitinni allan tímann. Ekki gegn henni eins og því miður sumir hljómsveitarstjórnendur gera.

Hann sagði meðal annars að hver hljómsveit sem hann stjórnaði kenndi honum eitthvað nýtt og að hann hefði lært mjög mikið af því að vinna með okkur. Það er auðvitað ekkert nema ánægjan að heyra það.

Hann er víst líka helsti hljómsveitarstjórnanda kennarinn í Hollandi og gaf hann Pablo vini mínum tvisvar tækifæri til þess að stjórna á æfingum. Mér þótti mjög vænt um það og líka þótti mér vænt um að hann sat þá bara útí sal og hlustaði, ekkert að skipta sér að því sem Pablo gerði.

Eitt sem ég tók líka eftir hjá Ed Spanjaard var að hann gjörsamlega sætti sig við getu spilaranna og reyndi svo bara aðeins að leiðrétta suma hluti. Jákvæðin var alltaf í fyrirrúmi og þess vegna gerði maður sitt allra besta, alltaf. Þegar mistök gerðust þá var honum nákvæmlega sama, því að þannig er lífið.

Hvernig hann stjórnaði svo píanókonsert Ravel var alveg ótrúlegt, hann var með handbragðið svo algjörlega á hreinu og alltaf yfirvegaður, þótt hann væri að stjórna fjórða parti í svívirðilega hröðu tempói.

Það er svo ótrúlega gefandi að vinna með svona einstaklingum. Hann var kannski ekki með einhverjar flugeldasýningar en yfirvegunin var til fyrirmyndar og það er auðvitað eitthvað sem maður verður að hafa. Og kannski sá eiginleiki sem ég þarf að bæta mest hjá sjálfum mér.

Í dag, mánudag, hef ég bara haldið mig heima. Ég kláraði loksins aðra bók Stieg Larssons, The Girl who played with Fire. Þvílíkur reyfari, get ekki beðið eftir þriðju bókinni. Svo reyndar horfði ég á Dancer in the dark í fyrsta skipti í dag, og ég varð bara nokkuð hrifinn. Það reyndar kom mér dáldið á óvart að það var ekki einhver ansi groddaleg kynlífssena, sem virðast hafa verið ansi áberandi í þeim myndum Lars von Trier sem ég hef séð hingað til.

Persónulega var ég reyndar ekkert rosalega hrifinn af tónlistinni í myndinni en ég var ótrúlega hrifinn af hugmyndinni. Hvernig einhver notar tónlist til þess að forðast bitran raunveruleikann. Og myndin náði að snerta við mér og ég grét á tímabili.

Eftir myndina tók við smá dautt tímabil í deginum þar sem ég var aðallega að reyna að finna bækur til þess að lesa. Þegar ég var í þeirri leit þá hugsaði ég aðeins um bækur og gildi þeirra í lífi fólks.

Ég held ég geti án efa sagt að tvær bækur hafi breytt lífi mínu á einhvern hátt. Þá er ég að tala um Sjálfstætt Fólk eftir Halldór Kiljan Laxness og svo Hringadróttinssögu J.R.R Tolkien.

Sjálfstætt Fólk hef ég lesið einu sinni en Hringadróttinssögu líklegast sjö eða átta sinum.

En hvernig geta bækur breytt lífi manns? Ja, að sjálfsögðu get ég ekki talað fyrir aðra en sjálfan mig, en fyrir mér þá geta bækur breytt lífi manns ef þær ná að snerta við manni á þann hátt að maður þurfi að endurskoða sýn manns á lífið.

Sjálfstætt Fólk fjallar eins og alþjóð veit um hann Bjart í Sumarhúsum sem berst við harða náttúru Íslands til þess að reyna að halda litlum bæ sínum lifandi. Hann tekur inná sig stjúpdótturina Ástu Sóllilju sem ef ég man rétt var dóttir ástkonu Bjarts sem dó af barnsförum, og er nafnið hennar líklegast það eina góða sem hann gefur henni. Ég las bókina í Íslensku 403 í MH undir leiðsögn Steingríms, sem ég man ekki hvers ættar er. Það er án efa uppáhaldsáfangi minn í MH öll þau 4 ár sem ég var þar, og ástæðan var sjálfstætt fólk. Að sjálfsögðu hafði Steingrímur mikil áhrif á það hvernig ég túlkaði bókina en ég man að bókin talaði við mig á einhvern hátt sem ég á erfitt með að lýsa.

Ég man til dæmis eftir því þegar ég skrifaði langan texta um það þegar Bjartur káfaði á Ástu Sóllilju og leit það mjög góðlegum augum og algjörlega útfrá hans sjónarmiði og sá ekkert rangt við það. Þess má geta að ég var ekki í tímanum þegar Steingrímur fór yfir þann kafla bókarinnar en hann bölvaði víst Bjarti í sand og ösku og það gerðu flestir nemendurnir, fyrir utan mig.

Nú er ég að sjálfsögðu ekki að leggja blessun mína á það að karlmenn seilist undir pilsfald stjúpdætra sinna en mig langar aðeins að rifja upp þetta atriði fyrir sjálfum mér, því miður hef ég bókina ekki við hendina, hún er eflaust í bókahillunni í gamla herbergi mínu á Bugðulæknum.

Ef ég man rétt eru þau Bjartur og Ásta á bæjarferð og þurfa að gista yfir nótt. (vinsamlegast leiðréttið mig ef ég fer með rangt mál) Þau þurfa að deila rúmi í skála með mörgu öðru fólki. Atvikinu er lýst að mig minnir útfrá sjónarhorni Ástu og talað um það hvernig Bjartur heldur utan um hana og að lokum snertir sköp hennar. Ásta er að vonum mjög áttavillt því að á vissan hátt var Bjartur í fyrsta skipti að sýna henni einhvern áhuga, kannski ekki þann áhuga sem hún vildi að hann sýndi henni.

Þegar ég las bókina, 17 ára gamall, þá var Ásta Sóllilja algjör aukapersóna í bókinni. Mikilvæg vissulega en samt aukapersóna, Bjartur var umræðuefnið. Og af þeim sökum hugsaði ég aldrei um þetta atvik útfrá sjónarhorni Ástu. Hvað verður til þess að Bjartur leiti inná stjúpdóttur sína? Það var sú spurning sem nagaði mig.

Ef mig rámar rétt til þá endaði ég greinagerð mína á orðunum, hann tjáði ást sín til hennar á þann eina hátt sem hann kunni. Og til þess að skilja þá túlkun mína þá verð ég að eyða aðeins fleiri orðum í þetta mál.

Bjartur reynir alla tíð að vera sjálfstæður maður og maður er ekki sjálfstæður fyrr en maður er orðinn eiginn herra með eigið býli. Þrátt fyrir að það býli sé lítið og lélegt, maður á það sjálfur og það er fyrir mestu. Þetta er að mörgu leyti mjög takmörkuð sýn á lífið en göfug er hún vissulega. Að geta verið stoltur af sjálfum sér er svo ótrúlega mikilvægt og Bjartur vinnur að því hörðum höndum að geta orðið stoltur af sjálfum sér. En það verður hins vegar eiginlega bara útskýrt á þann hátt að hann var mjög óöruggur með sjálfan sig og eigin stöðu í lífinu og bjó þess vegna til fullt af verkefnum fyrir sjálfan sig að leysa til að forðast að líta í eigin barm.

"Ekki segja mér að þú getir ekki lært stutta vísu við fyrstu heyrn." Segir Bjartur við son sinn, ef það er ekki merki um óöryggi þá veit ég ekki hvað og þetta er alls ekki eina tilfellið. Bjartur var mjög óöruggur maður og svo lendir hann í því að þurfa að ala upp stúlkubarn sem dró ástkonu hans til dauða (allavega samkvæmt minni mínu, en það er gloppótt). Óöruggir karlmenn og konur eiga ekki mikla samleið og þess vegna setur Bjartur upp grímu í nær öllum samskiptum sínum við Ástu Sóllilju. Hún er sem þræll á eigin heimili og eina "foreldrið" sem hún á virðir hana vart viðlits. En það er ekki henni að kenna, og alls ekki Bjarti. Þau eru bæði fórnarlömb aðstæðnanna.

Bjarti er mjög annt um Ástu Sóllilju, hann á bara í erfðileikum með að sýna það og vill helst ekki sýna það. Því að það væri talið veikleikamerki, dáldið skot á steríótýpu hins "sterka" karlmanns. Það er því ekki að undra að þegar hann sýnir henni ástúð þá er það eins og allt hans líf hulið grímu. Þegar Bjartur leitar inn á Ástu Sóllilju þá er hann ekki að uppfylla einhverjum líkamlegum fýsnum, hann er að reyna að sýna Ástu Sóllilju ást, hann bara veit ekki betur.

Til þess að verja mál mitt aðeins meir þá verður líka að hugsa útí staðsetningu verknaðarins. Ef Bjartur vildi misnota unga konu þá hefði hann haft til þess mörg tækifæri útí sveit og hefði ekki beðið eftir nótt innan um fjölda fólks. Því misnotkun er ekki á hans huga, þetta er ekki spurning um völd eins og margir kynferðisglæpir eru, eða að uppfylla einhverjum afbrigðlegum kynlífslöngunum.

Því miður nefnilega vill þessi atburður oft verða til þess að fólki sé illa við Bjart. Það skil ég einfaldlega ekki, nema auðvitað á þann hátt að fólk hafi ekki gefið sér tíma til þess að skilja Bjart. En auðvitað það góða við bókmenntir er að skilningur er mjög persónulegur og að vilji höfundarins skiptir eiginlega engu máli. Og að geta búið til persónu sem fólk bæði elskar og hatar er meiri háttar afrek.

Það sem er svo mergjað við listgreinar, bókmenntir, tónlist og jafnvel körfubolta, er að þegar efni hefur verið gefið út þá byrjar það sitt eigið líf. Bækur, leikrit, óperur og sinfóníur hafa haft áhrif á fjölda fólks á mismunandi hátt og það ber að virða það. Þegar ég les bók þá hugsa ég lítið um það hvað höfundurinn var að reyna að segja, ég hugsa um það sem verkið er að segja. Sama með tónlist, að spyrja sig hvað tónskáldið eigi við er hálf kjánalegt því að tónverk er eitthvað lífrænt, eins og persóna eiginlega.

Ég man eftir einhverju Dags- eða Kastljós viðtali þar sem Rúnar Júlíusson heitinn var spurður af því hvert væri uppáhaldslagið hans sem hann hefði sjálfur samið, þá svaraði hann með því að spyrja grey fréttakonuna, gerir þú upp á milli barna þinna?

Aldrei dytti mér í hug að tala við vin minn og endalaust vera að pæla í því hvað foreldrar hans væru að reyna að segja mér í gegnum hann.

Ég hef sjálfur oft orðið uppvís nefnilega að því að spyrja sjálfan mig hvað Mozart eigi eiginlega við með því að nota þennan gabbenda en ekki hinn og það hefur yfirleitt leitt af sér mikinn pirring útí sjálfan mig og aðra, því að sjálfsögðu get ég ekki spurt Mozart, en það skiptir heldur ekki máli. Skoðun hans skiptir heldur ekki máli, það er verkið sem skiptir máli og þau skilaboð sem verkið hefur.

Ég held nefnilega að það sé mjög mannskemmandi að tengja bækur og annað við einhverjar persónur í raunveruleikanum. Auðvitað er það gaman þegar einhver skrifar góða bók og fær gott lof fyrir, en hvað um þegar einhver skrifar hræðilega bók og er tekinn af lífi í fjölmiðlum í kjölfarið? Það er ekki gaman fyrir neinn og hugsanlega mun aumingja rithöfundurinn aldrei geta skrifað aftur. Það er nefnilega alveg ótrúlega heimskulegt hvað fólk getur kennt öðrum um skilaboð einhverja bóka. Einhver skrifaði bók og var í kjölfarið orðinn óvinur númer eitt einhvers ítalsks álfyrirtækis. Hvurslags endemisvitleysa er það eiginlega?

Og hver dirfist að segja að Halldór Laxness hafi gert lítið úr sjálfsþurftabóndum með ritum sínum á Sjálfstæðu Fólki? Sjálfstætt Fólk er nú einu sinni sköpunarverk og allir þeir sem hafa einhvern tímann skapað eitthvað þá þarf sköpunin nú ekki að vera alltaf uppfull einhverri merkingu. Þó að hún innihaldi það bara óvart.

Ég átti gott samtal við tónsmíðanemanda í skólanum um daginn um merkingu í verkum og við komumst að þeirri sameiginlegri niðurstöðu að túlkun áheyrendans eða lesandans verður nú yfirleitt ofan á. Til að mynda fann ég fyrir depurð í sumum köflum tónsmíða hans þar sem hann fyrir léttleika. Hvor hefur rangt fyrir sér?

Ég veit til dæmis ekki hve oft ég hef haldið að einhver stelpa væri hrifin af mér og haft svo gjörsamlega rangt fyrir mér, síðan fór ég að pæla hvað ef það sama gilti um sköpunarverk mannskins. Hvað ef ég hefði jafn rangt fyrir mér með það og með hug stelpna til mín? Er það þess virði að einu sinni eyða tíma í að hugsa útí það?

Ég skil ekki stelpur og ég skil ekki tónlist en ég elska samt bæði.