Karlar sem hata konur

Í morgunsárið kláraði ég bók Stieg Larsson, Karlar sem hata konur. Það er langt síðan bók hefur heltekið mig á þennan hátt og ég varð mjög vonsvikinn og allt að því ofbeldishneigður þegar ég lokaði bókinni klukkan 07:13 í morgun.

Það var eitt sem ég uppgötvaði við lestur bókarinnar og það var það að ég hef verið of latur við að lesa mér til ánægju og yndisauka. Búinn að lesa heilmikið um eitthvað tónlistartengt, sem er svo sem stundum ánægjulegt en gerir kannski ekki sömu kröfur til ímyndunaraflsins.

Það kemur mér alltaf jafn mikið á óvart hvað heilinn er góður í að byggja til myndir í kringum textann sem maður les. Nú þegar ég rifja upp efni bókarinnar þá man ég ekki setningar, ég man myndræna atburði, í bók sem hefur engar myndir. Ég gæti allt eins hafa horft á kvikmynd.

Stórmerkilegt og ótrúlega gaman.

Eina sem kannski mætti setja út á bókalestur er tíminn sem fer í það, sérstaklega ef maður lendir á bók sem manni finnst bæði léleg og leiðinleg. Það nefnilega situr í manni, ekkert er jafn slæmt og að lesa bók sem er léleg. Mynd sem er léleg tekur nú bara 2 klukkustundir, léleg bók getur tekið mánuð úr lífi manns ef maður les hana bara við klósettferðir og rétt fyrir svefninn. Það er bömmer að lenda í því og ég hef það engan veginn í mér að hætta að lesa bók sem mér finnst leiðinleg, ég verð að klára hana. Einhver bjánaleg skyldurækni kannski en að mínu mati þá getur maður nú ekki talað um eitthvað nema að maður hafi upplifað það.

Dáldið eins og ef karlmaður haldi fyrirlestur um barnsfæðingar.

Það úir og grúir allt af óbeinum upplýsingum um eitthvað efni og maður verður að vara sig á því að éta ekki allt upp eftir þeim upplýsingum og reyna eftir megni að komast í grunnheimildina.

Þess vegna finnst mér gagnrýni á tónleikum vera ansi vafasöm, vegna þeirrar einföldu ástæðu að fólk á voða sjaldan kost á því að fara á tónleikana eftir að gagnrýni hefur birst. Og gagnrýnendur eru líka fólk eins og ég og þú og þeir hafa stundum eitthvað á stefnuskránni sem hefur ekkert með hinn eiginlega tónlistarlega flutning að gera.

Með bækur, kvikmyndir, leikrit og óperusýningar þá hefur maður oftast kost á að athuga málið sjálfur, ef maður hefur áhuga. En með tónleika yfirleitt ekki, ja stundum gefst þess kostur að ferðast til annarar borgar til að sjá rokkgrúppu spila sömu tónleika. En það er samt ekki það sama.

Það er nefnilega smá munur á þessum listum og hann felst í því hvort listin sé lifandi eða dauð. Lifandi á ég þá við að hún á sér stað fyrir framan okkur en dauð þá hefur listamaðurinn skilað af sér fullunnu verki fyrir okkur til þess að njóta, eða lasta.

Allir tónlistarmenn og hugsanlega leikarar og dansarar, sem ég veit ekki jafn mikið um, vita að áhorfendur skipta ótrúlega miklu máli fyrir flutninginn. Ef þeir tónlistarmenn sem halda því fram að það skipti ekki máli hver hlusti þá ættu þeir vinsamlegast að finna sér aðra vinnu. Áhorfendur eiga nefnilega oft jafn mikinn þátt og flytjendur í því að gera tónleika eða leikhússýningar eftirminilegar og það getur verið mjög mikill munur á áhorfendum.

Ég man eftir einni bíósýningu sem ég fór með bróður mínum, mig svona minnir að það hafi verið ein af Star Trek myndunum, við fórum á sýningu klukkan 2 á laugardegi. Mikil mistök. Þeir einu sem voru í salnum voru 8-12 ára strákar, og einn og einn pabbi. Jafnvel þó um kvikmynd væri að ræða og kvikmyndin væri alltaf eins þá höfðu áhorfendurnir áhrif á upplifunina, og hún var því miður frekar neikvæð fyrir okkur bræðurna, vegna allra öskranna og samtalanna sem gerðust í salnum.

Besta bíóupplifun mín var svo í Tuchinsky bíóinu hérna í Amsterdam. Ég horfði á The Dark Knight, nýjustu batman myndina. Hafði séð hana áður en hafði ekkert fyrir stafni þannig að ég ákvað að fara í bíó, langaði að sjá stóra salinn í þessu frábæra bíói, og varð ekki fyrir vonbrigðum. Ég fór þá að pæla í því hvað gerði þessa upplifun svo stórkostlega, útlit salarins hafði sitt að segja, manni fannst maður vera í fallegu óperuhúsi, en svo laust því niður í kollinn á mér, áhorfendurnir kunnu að haga sér í bíói. Ekki ein símhringing eða samtal átti sér stað allan tímann, fólk hló bara þegar það átti við.

Það var ótrúlega gaman því að persónulega hata ég samtöl sem eiga sér stað þegar mynd er í gangi. Það er bara eitthvað sem ég skil ekki, hvernig getur maður talað við einhvern þegar maður er að horfa á kvikmynd?

Það er jafn glatað að vera á tónleikum að eitthvað fyndið gerist og enginn hlær. Af einhverjum undarlegum ástæðum heldur flest fólk að klassísk tónlist sé háalvarlegt listform sem eigi að meta úr fjarlægð. Undir neinum kringumstæðum eiga áhorfendur að lifa sig inní flutninginn. Eina sem helst má sjá á fólki er tár að leka niður kinnarnar vegna fegurðar tónlistarinnar, jú, og gæsahúð er leyfð. Allt annað er eiginlega bannað.

Það er ekki að undra að klassísk tónlist á undir högg að sækja því að fólki sem fer á tónleika finnst það ekki mega að hlægja.

En þá kemur líka sú spurning hvort að áheyrendurnir fatti að eitthvað fyndið hafi átt sér stað. Tónlist er nefnilega listform sem þarf dáldið að stúdera til þess að "skilja" að einhverju leyti. Mozart er yfirfullur af kjánalegum kommentum og skringilegum tilvitnunum, en ef maður þekkir ekki tónlist samtíma manna hans þá nær maður ekki gríninu.

Við höfum svo sem öll lent í því, reynt að vera fyndin með því að vitna í kvikmynd eða bók og svo kemur í ljós að áheyrandinn hefur ekki lesið bókina eða séð kvikmyndina.

Tónskáld eru að mörgu leyti eins og uppistandarar, þeir sýna sína eigin sýn á heiminum. Uppistandarar þurfa að vitna í atburði sem fólk þekkir en oft er vandamálið að þegar tónskáld vitna í eitthvað þá oft þekkir það enginn. Uppistandari getur ekki vitnað í eitthvað sem einungis fáir vita, nema hann auðvitað vilji heilla þessa fáu sem skilja hvað hann er að tala um.

En hverjum er ekki sama?