Brass

Allir sem hafa komið nálægt klassískri tónlist hafa tekið eftir því að brassleikarar eru þeir skemmtilegustu. Enginn veit af hverju það er. Oft hef ég hugsað útí þetta mál og hér fylgja nokkrar vangaveltanir.

Mín helstu rök fyrir því að brassleikarar séu svona áhugaverðar manneskjur liggja í tónlistarsögunni. Á tímum Mozart var lítið um brass í verkum sem þóttu háklassísk en auðvitað þurftu að vera til brassleikarar. En brassleikararnir gátu auðvitað ekki helgað sig að fullu þessum guðlegu hljóðfærum þannig að þeir þróuðu með sér þann eiginleika að geta spilað á mörg hljóðfæri. Básúnuleikari í hljómsveit á þessum tímum spilaði oft líka á selló og víólu, hornleikari á víólu og fiðlu og trompetleikarar spiluðu mjög oft á fiðlu líka. Meira að segja hornvirtúósinn Joseph Iganz Leitgeb þurfti að spila á önnur hljóðfæri. Þannig var því bara háttað á klassíska tímabilinu.

Í byrjun rómantíkur gerðust þau undur og stórmerki að básúnan varð meðlimur sinfóníuhljómsveitarinnar og síðar túban. En tónskáldin voru íhaldssöm og básúnurnar komu oftast ekki til sögu fyrr en í síðasta kaflanum. Á þeim tímum voru tónlistarmenn í mun meiri metum en á klassíska tímabilinu. Hægt var að fullmanna hljómsveitir með spilurum sem voru sérhæfðir á sín hljóðfæri. Básúnuleikararnir höfðu sem sagt meiri tíma til að spjalla sín á milli, segja brandara og drekka bjór. Í dag eru Mozart óperurnar til að mynda mældar í pintum. Hve marga pinta af bjór er hægt að drekka áður en þarf að koma sér fyrir í hljómsveitargryfjunni.

Er furðra að brassleikarar og básúnuleikarar sérstaklega hafi verið illa liðnir á meðal hljómsveitarstjóra. Alltaf hlægjandi á æfingum og fullir á tónleikum. Innkomur voru lélegar vegna langrar pásu fyrir innkomuna. Ef maður er lélegur á hljóðfærið verður maður að bæta það upp á annan hátt. Húmorinn varð oftast fyrir valinu.

Þegar á leið jókst gildi brassins í sinfóníuhljómsveitinni. Tvær ástæður eru fyrir því. Uppfinning ventlana annars vegar og svo hins vegar aukinn áhugi tónskálda á þjóðlagatónlist og herböndum. Brassbönd voru alla tíð saumaklúbbur karlmanna. Músíkin varð að aukaatriði, það að vera saman og skemmta sér var númer eitt, tvö og þrjú. Þessi hefð hefur aldrei verið til staðar hjá strengjaleikurum og í litlu magni hjá tréblásurum.

Á síðustu 20 árum hefur standardinn á brassleikurum þotið upp á við. Það má helst þakka mönnum eins og Christian Lindberg, Maurice André og Dennis Brain. Þeir bókstaflega sýndu fram á það að brasshljóðfæri eru alveg jafn góð og önnur hljóðfæri. En það þýðir samt ekki að það megi ekki hafa gaman af hlutunum.

Nú gæti einhver haldið að ég væri að segja að aðrir hljóðfæraleikarar væru leiðinlegir. Það er ég ekki að segja en hins vegar er það þannig að oft taka strengjaleikarar og píanóleikarar sig aðeins of alvarlega.

Einn þáttur sem aðgreinir líka brassleikara frá öðrum er að allan þeirra skólaferil er þeim kennt að vera liðsspilarar. Maður verður að vinna með öðrum og gera sitt eins vel og maður getur. Maður má ekki svekkja sig yfir því að maður spili ekki fyrstu röddina. Section í hljómsveit samanstendur af 3 eða 4 spilurum sem allir eru jafn mikilvægir. Víst er það svo að oft fær leiðarinn einhver sóló og meiri athygli frá áhorfendum fyrir vikið. En ef 2. röddin myndi spila mjög illa þá væri það allt unnið fyrir bí.

Annaðhvort er hljómsveitn góð eða ekki. Hljómsveit getur ekki verið góð ef hún er með frábæra strengi, lélega tréblásara og miðlungs brass. Allir verða að vinna saman að settu marki, sama hvar þeir sitja.

Þessu viðhorfi er þrýst inní haus okkar brassleikara alla tíð en virðist vanta hjá öðrum hljóðfæradeildum. Maður verður líka að vera vinur þeirra sem maður spilar með. Það er gott að spyrja sjálfan sig að því hvort maður sé vinur þeirra sem spila á sama hljóðfæri og maður sjálfur. Ef ekki þá er það áskrift á vandræði. Ég er ekki að tala um að maður eigi að vera besti vinur allra sem spila á manns eigið hljóðfæri en manni verður að líka vel við þá og vera viss um að þeim líki við mann.

Til að hljómsveit virki saman þá byggist það fyrst og fremst á mannlegum samskiptum. Það skiptir engu hve góðir hljóðfæraleikararnir eru ef þeim lyndir ekki saman.

Maður sér þetta svo greinilega í fótboltanum. Barcelona gekk í gegnum smáskeið þar sem virtist vera einhver upplausn innan hópsins. Það skilaði verri árangri inná vellinum.

Lífið er of stutt til að eyða því í leiðindi.

Höfum gaman af lífinu

Ble