Altinn

Sinfóníuhljómsveit Unga Fólksins heldur tónleika þann 17. apríl næstkomandi. Á efnisskránni er 5. sinfónía Beethoven og mun ég spila fyrstu básúnuröddina. 5. sinfónía Beethoven er merk í tónlistarsögunni sem fyrsta sinfónían til að innihalda básúnur í hljómsveitinni. Fram að þeim tíma höfðu básúnur aðeins verið notaðar í óperum og kirkjuverkum. Það var semsagt söguleg stund þegar sinfónían var frumflutt.

Básúnan hefur lengi haft það orð á sér að vera einhvers konar dómsdags hljóðfæri en fyrr í sögunni var básúnan hljóðfærið sem átti að geta lyft tónverkinu nær Guði. Biskup í norður-Svíþjóð á 16. öld skipaði öllum prestunum í sínu umdæmi að spila á básúnuna af því að með básúnunni heyrðist rödd Guðs.

Fram til síðari hluta 18. aldar var básúnan vinsælt sólóhljóðfæri og eru verkin sem hafa fundist ekki mjög dramatísk. Létt yfirbragð svífur yfir vötnum. En þann dag í dag er ekkert hljóðfæri sem getur líkt jafnvel eftir mannsröddinni. Notkun básúnu í hljómsveitum var oftast til að styrkja við söngraddirnar og tíðkaðist það jafnvel á tímum Josquin Depréz. Þess verður samt að geta að básúna þess tíma var töluvert minni. Bjallan var ekki eins opinn og hún er í dag. Hljóðfærinu hefur verið gefið nafnið Sackbut. Ég er ekki frönskumælandi en orðin Saque og Boute (hugsanlega rangt skrifað) þýða ýta og toga og lýsa eiginleika básúnnar. Eitt dæmi um muninn á Sackbut og básúnu er að Giovanni Gabrieli skrifaði eitt verk fyrir 12 sackbuta og eina fiðlu. Það myndi nú ekki gerast í dag.

Í lok 18. aldar gekkst básúnan undir þær breytingar að bjallan stækkaði töluvert og þar með jókst styrkleikinn. Básúnur féllu nær algjörlega úr náð og á tímabili var þeim bannað að spila innandyra. Mozart nýtti sér þessa nýju eiginleika básúnunnar í Óperu sinni Don Giovanni. Það varð að fyrirmynd fyrir dæmigerðri notkun básúnunnar fram á miðja 19. öld.

Í þessu ljósi kemur á óvart að Beethoven skyldi notast við básúnurnar í svona léttum stíl í 5. sinfóníunni. Sinfónían er samin 1807-8. En Beethoven var gjarn á að sniðganga allar hefðir.

Uppskrift básúnunotkunnar meirihluta 19. aldar var sú að láta þær koma fram í síðasta kaflanum. Beethoven lagði grundvöllinn undir það. Brahms og Schumann fylgdu þessari uppskrift í flestum sínum sinfóníum. Ég get eiginlega bara fundið ein rök fyrir þessari notkun á básúnunum. Það besta var geymt til hins síðasta. Fegurstu hlutar 1. og 4. sinfóníu Brahms og 3. sinfóníu Schumann leggja styrkar stoðir undir þau rök.

Þó að það sé gaman að dýfa sér ofan í söguna þá er það samt þannig að ég þarf að spila þennan sögulega part. Þögn í fyrstu þrem köflunum og síðan innkoma á háa c-inu og fortissimo hátt f kemur síðar við sögu.

Nú er ég eins og gefur að skilja að undirbúa mig fyrir það. Hef ekki snert tenorinn í 2 daga. Spilað á altinn í 2 klst í gær og rúmlega það í dag. Ráð Rex Martin hjálpa mér gífurlega í undirbúningnum. En nú þarf ég að halda áfram að spila eitthvað.

Heyrumst