Hinn versti glæpur

Að ræna mann sjálfstraustinu er svívirðilegt og ófyrirgefanlegt. Þegar ég hugsa út í það að það eru kennarar sem nýta sér það verður mér illt.

Í Osló býr einn góður vinur minn. Hann er básúnuleikari rétt eins og ég.

Undanfarin ár hefur kennarinn hans sagt við hann að hann þurfi að breyta munnsetningunni sinni. Það sem hann gerir sé vitlaust og svo fram eftir götunum.

Þegar það er búið að þylja yfir manni að það sem maður gerir sé rangt þá fer maður að trúa því og reynir stanslaust að gera eitthvað annað en er manni eðlislægt.

Nú er það þannig fyrir komið hjá honum að hann hefur ekkert sjálfstraust þegar hann spilar á básúnuna. Það er búið að stimpla inní hann að það sem hann gerir sé vitlaust. Að reyna að lækna hann af þessu getur tekið mörg ár.

Það er búið að ræna hann gleðinni af því að spila á básúnu. Er hægt að hugsa sér verra fyrir básúnunemanda í tónlistarháskóla. Básúnan er ekki framlenging af honum eins og hún ætti að vera, hún er hindrun. Eitthvað sem veitti honum gleði áður fyrr veldur honum hugarangri núna.

Og það gerir mig ótrúlega reiðan.

Þetta er ekkert minna en nauðgun. Andlegt ofbeldi af verstu sort. Eitthvað sem er fallegt er snúið upp í andhverfu sína.


Eitthvað sem kennarar og foreldrar og reyndar allir þurfa að hugsa um er að þegar talað er neikvætt til fólks þá hefur það neikvæð áhrif. Ef kennari spyr nemenda með uppgjafartóni af hverju hann geti ekki skilið eitthvað þá er hann óafvitandi að senda þau skilaboð að nemandinn sé ekki nógu hæfur til að skilja það. Það getur haft veruleg áhrif á sjálfsmynd viðkomandi. Þegar maður byrjar að trúa að eitthvað sé ómögulegt þá fyrst verður það ómögulegt. Allt er nefnilega mögulegt.


Fólk er misjafnlega í stakk búið til að takast á við hluti og það verður að virða það. Þess vegna fýkur dáldið í mig að það sé reynt að steypa alla í sama mót. Þessi mótamyndun byrjar líka ískyggilega snemma. Bekkjarkennsla á ekki við alla, sumir eru að eðlisfari hugrakkir og eiga auðvelt með að tala yfir allan bekkinn, aðrir eru hlédrægari. Oft er það þannig að þeir hugrakkari traðka ofan á þeim hlédrægnari og kennarinn fær stundum þá hugmynd upp í kollinn að þeir sem halda sér til hlés séu eitthvað tregir. Engar alhæfingar í gangi núna.

Það virðist vera ansi erfitt að finna leið til kennslu sem þóknast öllum. Bekkjarkennsla virðist vera ofan á þessa stundina. Það er hagkvæmara. Færri kennarar með fleiri krakka. En er það besta leiðin? Ég man stundum í svona 4. 5. bekk að ég sárvorkenndi bekkjarkennaranum mínum fyrir að þurfa að berjast við að halda athygli hjá 30 krökkum sem allir voru með sínar sérþarfir og engin þeirra fékk sínum sérþörfum fullnægt.

Þessi hópkennsla er ekki takmörkuð við grunnskólana, því fer fjarri. Meira að segja í tónlistarháskólum eru stundum eingöngu hóptímar. Nemendur fá aldrei einkatíma með kennurum sínum. Víst er að mikið brottfall hlýtur að vera á meðal þeirra nemenda sem eiga erfitt með að sýna allt sitt fyrir framan hóp af samnemendum.

Persónumiðað nám er hugsanlega besta kennsluaðferðin en á móti kemur væntanlega sú óhagstæðasta fyrir pyngjuna. Það er nú samt mín trú að hún skili meiru þegar fram í sækir. Nemendur sem verða undir í hópkennslu fá sína verðskulduðu athygli og blómstra kannski sem þeir hefðu annars aldrei gert.

Vandamálið við þessar hugmyndir er það að þjóðfélagið má ekki við því að allir blómstri. Það þarf að vera til fólk sem fær ánægju út úr því að taka rusl annarra. Einhverjir þurfa að steikja frönsku kartöflurnar sem við borðum með hamborgaranum eða kjúklingnum. Þjóðfélagið kallar á það að einstaklingar verði undir í lífsbaráttunni. Þjóðfélög ganga út frá því að viss hluti fólks hefur enga von um betra líf. Það fólk sér til þess að við hin getum haft það aðeins betur. Niðurrifs starfsemi sem hefur staðið yfir frá því viðkomandi fæddist leiðir til þess að hann á sér enga von.


Þessi ímynd samfélags hefur verið frá örófi alda. Alltaf einhverjir sem hafa það mjög gott og alltaf einhverjir sem hafa það mjög slæmt. Margar hugmyndir hafa komið fram um það hvernig eigi að hafa jöfnuð á meðal fólks en þær ná ekki langt. Kommúnismi er að mörgu leyti mjög falleg stjórnmál fræðilega séð en í reynd er ekki hægt að gefa því háa einkun, auðvitað með þeim fyrirvara að ég er alinn upp við þá skoðun að kommúnismi sé eitthvað slæmt.

Lýðræði er ekki fullkomið, langt frá því, en á okkar tímum virðist það vera skást. Ég er reyndar á því að upplýst einræði sé hugsanlega skárri kostur fræðilega séð en þá yrði náttúrulega að finna einhvern sem myndi ekki spillast yfir því valdi sem hann hefði.

Á meðan þjóðfélög eru mynduð af hópi fólks þá mun alltaf vera mismunun. Til þess að þjóðfélög virki þá þarf að vera til fólk sem er sátt við hlutina eins og þeir eru. Breytingar gerast hægt og hægt.

Maður reynir að bæta það sem maður hefur, maður skiptir bara ekki út.